|
ÜREME KOLAY GELİŞMEDİ
Dişi ve erkek gametlerin farklılaşmasında en önemli etken stres!
Aseksüel üremeden seksüel üremeye geçişin mekanizması henüz tam anlamıyla aydınlatılmış değildir. Volvox carteri kolonileri üzerinde yapılan çalışmalar, stres sonucu açığa çıkan ROS ürünlerinin, somatik hücreleri etkileyerek sperm ve yumurta hücrelerine değiştiklerini ortaya koymuştur.
Zigot, ortam şartları normalleştiğinde mayozla haploid vücut hücrelerini oluşturur. İşte bu sırada rekombinasyon meydana gelir ve böylece daha sağlıklı genler birleşerek yavruya geçerler. Bu sırada hasarlı DNA kısımları da onarılmış olur.
Proc. R. Soc. Lond. B (Suppl.) 270, S136–S139 (2003)’den alınmıştır.
Hayvanların farklılaşmasında yeni görüşler… Çoğu türlerde hayvan embriyoları serbest yüzen, planktotrofik larva şekline gelişmektedir. Daha sonra bunlar metamorfoza uğrayarak juvenil formlara, arkasından da adult formlara dönüşürler. Juvenil formlar ise larvanın vücudunda bulunan hücre kümelerinin içindeki farklılaşmamış hücre ya da hücre gruplarından gelişirler. Bu hücrelere “set-aside cells” adı verilir.
Metazoaların başlangıçta küçük, serbest yüzen larvalar şeklinde yaşadıkları düşünülmektedir. Zamanla içlerinde “set-aside hücreler” gelişerek, türleri meydana getirdi. Ancak, günümüzün hayvanlarında larva formları yaşam siklusunun ara evresini oluşturup cinsel hücreler içermediği için, atasal larva-tipi hayvan formlarının cinsiyet hücreleri de içerdiği ve üreme kapasitelerinin bulunduğu önerilmektedir.
Kaynak: Wilkins AS. The Evolution of Developmental Pathways. Sinauer Associates, Inc.Sunderland, MA, 2002. Hazırlayan: Dr. Kaan AYDOS |
|
 
|
|
|
|
|
Arizona Üniversitesi Ekoloji ve Gelişimsel Biyoloji Bölümünde yapılan bir çalışmada, 2 saat süreyle 42.5oC’ye ısıtılan volvox kolonilerinde aseksüel üreme yapacak olan gonidia hücrelerinin, erkek ve dişi gametlere farklılaştığı gösterilmiştir. Burada ısıya bağlı stresin kloroplast ve mitokondriden ROS salınmasını artırması, bunun da plazma membranına bağlı NADPH oksidaz yoluyla ortama daha fazla miktarda O2 ve H2O2 çıkmasına neden olması sorumlu tutulmaktadır. Artan ROS ürünleri ise somatik hücrelerden 30 kD ağırlığında seksüel uyarıcı bir protein salınmasına neden olmaktadır. Bu faktör DNA üzerindeki seksüel uyarıcı genleri aktive ederek eşey hücrelerini geliştirir. Bu haploid hücreler de birleşerek zigotu yapar.
İşte bu çalışma da, eşeyli üreme ve rekombinasyonun daha sağlıklı nesillerin gelişmesinde bir avantaj olarak geliştiğini vurgulamaktadır. 
İlk üreme hücreleri belki de işte bu atasal larval formların vücudunda ortaya çıktı. İnsanın da geliştiği kordalı hayvanlarda larval form kaybolduğu için, biz bu cinsiyet hücrelerini artık sadece adult hayvan vücudunda görmekteyiz. Larva benzeri dönemin de yaşandığı bifazik yaşam siklusu insanda embriyonun gelişim şekliyle yakın benzerlik göstermektedir. İnsanda da embriyo (atasal larval form?) aynı suda yaşayan hayvanlar gibi gelişir. İçlerinde bazı hücreler cinsiyet hücrelerine farklılaşır. Daha sonra iç embriyo hücre grubundan (set-aside hücreler?) fötus (juvenil-adult form) gelişir.