ÜREME ÇABASINDA BİTKİ-HAYVAN İŞBİRLİĞİNİN GENETİK TEMELİ

Yaşamın temeli üreme başarısına yönelik çabalardır. Bunun bir kanıtı daha genetik araştırmalarla ortaya konuldu. Los Angles Times Latimes.com'un 26 Ekim tarihli sayısında Karen Kaplan, arılar üzerinde yapılan çalışmaların, davranışların yönlendirilmesinde genomik sinyallerin söz sahibi olduğunun belirlendiğini bildirmektedir.

 

Gerçekten de, balarıları sakin sakin kovanlarında yumurtalarına ve larvalarına bakarlarken, bir gün beyinlerindeki bazı genler aktive olarak bu arılara kovanlarından çıkıp nektar aramaya başlattıkları gösterilmiştir. Bu genleri aktive eden uyarı ise içindeki yaşadıkları koloniden gelmektedir. Koloniye ait bazı uyarılar balarılarının genomlarındaki ilgili binlerce geni aktif konuma getirmekte, binlercesini de susturmaktadır. Arılar arasındaki sinyal mekanizması genelde feromon adı verilen bazı kimyasal kokulu maddeler aracılığıyla gerçekleşir. Araştırıcılar arıların koku alma ile ilgili genlerinin çok gelişmiş olmasına rağmen, tat alma genleri daha az kalmıştır. Bunun nedeni, arıların daha önce tadına bakılarak güvenilir olduğu saptanmış yiyecekleri seçmelerine, dolayısıyla da böyle genlerin gelişmesine ihtiyaçları bulunmadığına bağlanmaktadır.

 

Besin arama genlerinin aktive olarak balarılarını kovanlarının dışına çıkmaya zorlamaları beraberinde asıl hedefin gerçekleşmesine zemin hazırlamaktır. Bu hedef bitki polenlerinin taşınması, yani üremelerinin garanti altına alınmasıdır. Nektar almak için çiçeğe konan arı, ayaklarına yapışan polenleri alarak daha uzak alanlara yayılmasını sağlar. Sonuçta o çiçek kendi neslini devam ettirebileceği ortamlara gametlerini vermiş olur. İşte bitki türlerinin binlerce yıldır devam edebilmesi, bir miktar da arıların aracılığıyla gerçekleşmektedir. Bitki gametleri (spermi) arı ya da diğer hayvanlar veya rüzgar vb doğal yollarla etrafa yayılarak, yaşamalarına en uygun koşullara sahip ortamlara ulaşabilirler.

 

Balarılarında günü gelince nektar arama genlerinin aktive olmaya başlamaları ile bitkilerin üreme telaşları arasındaki ilişki belki çok açık olarak kanıtlanmış olmasa da, benzer çalışmalar bizi bu yönde düşünmeye yöneltmektedir. Hiç kuşkusuz, ileri araştırmalar daha fazla bilgi verecektir.

 

Derleyen: Kaan AYDOS